Polacy w finale najważniejszego konkursu dla wynalazców. Rewolucja na kolei coraz bliżej?

Polski zespół nominowany został w kategorii SME, czyli małych i średnich przedsiębiorstw. Nagroda, ustanowiona przez EPO w 2006 r., honoruje osoby i zespoły, które opracowały rozwiązania dla największych wyzwań naszych czasów. Jury Europejskiej Nagrody Wynalazcy składa się z wynalazców, którzy wszyscy są byłymi finalistami. Aby ocenić zgłoszenia, niezależne jury korzysta ze swojej bogatej wiedzy specjalistycznej w zakresie techniki, biznesu i własności intelektualnej. Konkurs otwarty jest dla wynalazców z całego świata, a wszyscy wynalazcy muszą posiadać patent europejski na swój wynalazek.

Napęd magnetyczny na istniejących torach kolejowych

Międzynarodowy towarowy transport kolejowy często bazuje na długich składach, pozwalających transportować duże wolumeny ładunków, ale trudnych do elastycznego planowania, wolno przyspieszających i generujących wysokie koszty operacyjne w terminalach oraz na bocznicach. Technologia MagRail, rozwijana przez Nevomo, odpowiada na te wyzwania poprzez zapewnienie możliwości doposażenia istniejącej infrastruktury kolejowej oraz wagonów w podzespoły umożliwiające bezkontaktowy napęd elektromagnetyczny. 

System łączy pasywny moduł magnetyczny, zamontowany pod wózkiem wagonu, z tzw. „trzecią szyną” umieszczoną między szynami. Generowane w ten sposób pole elektromagnetyczne służy napędzaniu i hamowaniu wagonu (wraz z odzyskiem energii) bez mechanicznego styku elementów układu napędowego z szynami. 

Cargo MagRail Booster firmy Nevomo umożliwia pojedynczym wagonom towarowym lub ich niewielkim grupom niezależne, autonomiczne poruszanie się z prędkością do 160 km/h. System pozwala na automatyczne sprzęganie i rozprzęganie wagonów w zależności od potrzeb operacyjnych. W strefach przemysłowych, terminalach, na bocznicach i stacjach rozrządowych system może automatyzować operacje manewrowe, które są zwykle realizowane z wykorzystaniem lokomotyw spalinowych. Na głównych liniach kolejowych może natomiast wspierać ruszanie i przyspieszenie ciężkich składów, np. po przepuszczeniu pociągów pasażerskich, a także umożliwiać przejazd przez odcinki infrastruktury, na których nie można zainstalować sieci trakcyjnej, jak np. w niektórych tunelach. 

- Gdzie właściwie mielibyśmy umieścić tą infrastrukturę? To był moment, w którym postanowiliśmy przestać marzyć o budowie nowych tuneli próżniowych i rozpocząć myślenie o modernizacji kolei, którą już mamy – mówi Przemek Ben Pączek. 

Od badań nad hyperloopem do modernizacji istniejącej infrastruktury kolejowej 

Korzenie technologii rozwijanej dziś przez Nevomo sięgają 2016 roku, kiedy studenci Politechniki Warszawskiej utworzyli zespół Hyper Poland University Team, aby wziąć udział w międzynarodowym konkursie SpaceX Hyperloop Pod Competition. Ich prototyp zakwalifikował się do finału konkursu i został przetestowany w SpaceX, co skłoniło zespół do założenia spółki spin-off, która później przekształciła się w Nevomo. 

Chociaż początkowa wizja koncentrowała się na szybkim transporcie w tunelach próżniowych, rozmowy z inwestorami w 2017 roku ujawniły, jak dużym wyzwaniem byłaby budowa całkowicie nowej infrastruktury. Dlatego zespół skoncentrował się rozwiązaniu, które pozwoliłoby zintegrować napęd elektromagnetyczny z istniejącą infrastrukturą kolejową, pozostawiają jednocześnie możliwość jej dalszej modernizacji w kierunku lewitacji magnetycznej. 

Pierwsze prace rozwojowe obejmowały zaprezentowany w 2019 roku 48-metrowy tor testowy z pojazdem w skali 1:5. Kolejne etapy prac badawczo-rozwojowych doprowadziły do budowy pełnoskalowego toru oraz testów dwutonowego pojazdu MagRail w Nowej Sarzynie. W 2023 r. pojazd z powodzeniem lewitował na torze testowym osiągając prędkość 135 km/h. 

W 2025 roku firma Nevomo uruchomiła swój pierwszy projekt komercyjny we współpracy z Deendayal Port Authority w Indiach. Jego celem jest stworzenie w pełni zautomatyzowanego systemu transportu wagonów towarowych z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury kolejowej. 

- Największym wyzwaniem było pozyskanie finansowania. Kiedy pracuje się nad czymś zupełnie nowym, bez istniejących punktów odniesienia, niezwykle trudno jest przekonać ludzi, by w to zainwestowali – dodaje polski finalista. 

Kto jeszcze powalczy o zwycięstwo?

Pozostali finaliści w kategorii MŚP to Jan Čmelík i jego zespół, którzy udoskonalili technologię bezigłowego elektroprzędzenia umożliwiającego niezawodną produkcję nanowłókien na skalę przemysłową. Ostatnim finalistą jest Franck Zal, który opracował uniwersalny nośnik tlenu oparty na hemoglobinie pozyskanej z robaków morskich, służący do konserwacji narządów i tkanek. 

Europejski Urząd Patentowy ogłosi zwycięzców podczas ceremonii transmitowanej na żywo z Berlina 2 lipca 2026 r. Tego samego dnia zostanie również przyznana Nagroda Publiczności, o której zdecydują głosy oddane w drodze ogólnodostępnego głosowania i niezależnego jury. Głosowanie rozpocznie się 12 maja 2026 r. i potrwa do ceremonii 2 lipca 2026 r.