Nowa ekonomia biznesu. Jak dobrze i skutecznie zadbać o efektywność kosztową
Krajobraz wyzwań. Energia, płynność i cyfrowy fiskalizm
Grzegorz Sadowski, redaktor naczelny My Company Polska: Spójrzmy na dzisiejszą kondycję polskich przedsiębiorców. Ostatnie wydarzenia geopolityczne pokazują, że zmiana może nastąpić z dnia na dzień, drastycznie wpływając na rentowność. Jak Agencja Rozwoju Przemysłu postrzega obecną sytuację, zwłaszcza w zakresie płynności finansowej?
Agnieszka Maciąg, dyrektor Centrum Obsługi Przedsiębiorców w Lublinie, ARP: Faktycznie, w ostatnim czasie obserwujemy rosnące problemy z płynnością finansową firm. Skokowy wzrost cen paliw i surowców oraz utrzymujące się wysokie ceny energii bezpośrednio wpływają na wyższe koszty towarów i materiałów, co uderza w cash flow. Jednocześnie marże pozostają pod presją. Płynność finansowa to absolutna podstawa stabilnej działalności. W zeszłym miesiącu udostępniliśmy firmom nowy produkt – pożyczkę obrotową z gwarancją InvestEU z limitem faktoringowym. To hybrydowe rozwiązanie wzmacniające płynność zarówno w długim – pożyczka obrotowa udzielana jest nawet na 60 miesięcy - jak i krótkim horyzoncie, dzięki faktoringowi z KUKE Finance. Widzimy, że popyt na tego typu produkty rośnie, szczególnie w biznesach produkcyjnych i energochłonnych.
Co istotne, szoki cenowe surowców, takich jak ropa naftowa, kaskadowo przechodzą z dużych graczy na mniejszych odbiorców, którzy często nie mają pola do negocjacji i najmocniej odczuwają skutki drastycznych wzrostów cen. W takiej sytuacji pożyczka obrotowa pozwoli na sfinansowanie materiałów i surowców, a faktoring na szybką zamianę należności z faktur na gotówkę.
A jak to wygląda z perspektywy największego banku w Polsce? Czy statystyki PKO Banku Polskiego pokazują już pogorszenie kondycji firm?
Agnieszka Wardak, dyrektor Departamentu Produktów Bankowości Firm, PKO Bank Polski: Obecnie w statystykach portfela kredytowego jeszcze nie obserwujemy kryzysu. Nie widzimy skokowego przyrostu firm proszących o raty czy mających kłopot z regulowaniem zobowiązań. Mam poczucie, że polscy przedsiębiorcy są niezwykle zahartowani. Przeszliśmy pandemię, lockdowny, skoki cen energii – nasi klienci są „zaprawieni w boju” i potrafią się błyskawicznie przeorganizować. To prawdopodobnie nasza narodowa cecha, ta zaradność wpisana w DNA. Musimy pamiętać, że trzonem naszej gospodarki są jednoosobowe działalności gospodarcze – ok. 2 mln podmiotów. Kiedy wkraczamy jako bank, rzadziej wynika to z problemów z dopasowaniem terminów płatności. Częściej klient chce zwiększyć obrót, bo widzi przestrzeń do obsłużenia większej liczby kontrahentów. To pozytywny sygnał – polski przedsiębiorca w kryzysie szuka mechanizmów, by wyjść do przodu i generować większe zyski.
Do wyzwań rynkowych dochodzą regulacje. KSeF, ESG, ETS – to realne koszty. Pani mecenas, czy wdrożenie Krajowego Systemu e-Faktur to tylko proste „podpięcie pod system”, czy coś znacznie trudniejszego?
Katarzyna Stec, doradca podatkowy, Kancelaria DWF: Koszty są niestety znacznie wyższe, niż wielu podejrzewało. KSeF wymusza głębokie zmiany w przedsiębiorstwach, od systemów księgowych po zarządzanie magazynami. Firmy napotykają masę problemów technicznych, co wymaga angażowania zewnętrznych dostawców IT do przebudowy istniejących systemów. Sam system wciąż wymaga fine-tuningu. Zdarza się, że faktury nie zaciągają się lub znikają, co generuje zatory płatnicze – kontrahent nie widzi faktury, więc nie płaci. To zwiększa obciążenia administracyjne związane z wyjaśnianiem błędów. Największym ryzykiem jest jednak bezpieczeństwo danych. Jeśli wycieknie tajemnica przedsiębiorstwa – informacja o cenach i kontrahentach – może to oznaczać koniec przewagi konkurencyjnej podmiotu. Od kwietnia do systemu dołącza większość znaczących firm, więc przed nami największy test wydolności tego rozwiązania. Oczywiście docelowo może to być ułatwienie – przedsiębiorca tylko akceptuje fakturę i wrzuca ją w koszty bez ręcznego wpisywania danych, ale ryzyka początkowe i obawy o cyberbezpieczeństwo są spore.
Piotr Taras, dyrektor ds. finansowania biznesu, Bibby Financial Services: Cyfryzacja to jedno, ale stare problemy jak zatory płatnicze nie znikają. Widzimy tendencję do opóźniania płatności – firmy po prostu najzwyczajniej w świecie kredytują się kosztem dostawców.
Agnieszka Wardak (PKO Bank Polski): To domena dużych firm, które mogą sobie na to pozwolić. Dla małego przedsiębiorcy 60 dni oczekiwania to kwestia „być albo nie być”.
Piotr Taras (Bibby Financial Services): Dokładnie. Co więcej, duzi gracze często blokują w umowach cesje wierzytelności, uniemożliwiając mniejszym skorzystanie z faktoringu. Czasami wręcz wykorzystują tę sytuację, oferując skonto – zapłacą w ciągu siedmiu dni zamiast 60, ale zabiorą za to kilka procent wartości faktury. To są realne meandry płynnościowe. Na szczęście globalizacja i dostęp do informacji o rzetelności kontrahentów działają dyscyplinująco – dziś łatwo sprawdzić rating partnera biznesowego.
Narzędzia optymalizacji – od ulg podatkowych po hedging i faktoring
Porozmawiajmy o konkretach. Jakie instrumenty mogą realnie pomóc przedsiębiorcy w optymalizacji kosztów już teraz? W portfolio ARP ma m.in. strefy ekonomiczne – czy to produkt tylko dla gigantów?
Agnieszka Maciąg (ARP): Wręcz przeciwnie. Dziś cała Polska jest objęta mechanizmem Polskiej Strefy Inwestycji. Każda firma produkcyjna – od mikro- po dużą – może uzyskać decyzję o wsparciu, czyli zwolnienie podatkowe w CIT lub PIT. Kryteria są dość łatwe do spełnienia. Przykładowo firma w Biłgoraju w województwie lubelskim realizująca nową inwestycję może liczyć na zwolnienie do wysokości 70 proc. kosztów kwalifikowanych. Przy reinwestycji w mikroprzedsiębiorstwie nakłady mogą wynosić zaledwie 100 tys. zł. To może być zakup maszyn i urządzeń, usprawnienie procesów produkcyjnych czy inwestycja w efektywność energetyczną – fotowoltaika, pompy ciepła, termomodernizacja, jeśli są częścią projektu produkcyjnego. ARP zarządza czterema strefami ekonomicznymi w Polsce – mielecką, tarnobrzeską, starachowicką i legnicką. Agencja finansuje też inwestycje realizowane w ramach PSI w całej Polsce, nie tylko na obszarze naszych stref.
A jak to wygląda w bankowości? Co poza klasycznym kredytem PKO Bank Polski oferuje firmom, by mogły sprawniej operować kapitałem?
Agnieszka Wardak (PKO Bank Polski): Nasza oferta jest znacznie szersza od faktoringu i leasingu po instrumenty zabezpieczające. Kluczowy dziś jest hedging, czyli zabezpieczanie kursów walut. Forwardy pozwalają ustalić kurs dziś na płatność, która nastąpi za pół roku, co daje stabilność w planowaniu. Mamy też akredytywy i gwarancje dobrego wykonania kontraktu. Staramy się maksymalnie upraszczać życie przedsiębiorcom – jeśli firma z nami współpracuje, widzimy jej obroty, płatności ZUS i US na rachunkach, to przy kredytach obrotowych nie prosimy o stosy dokumentów. Często klient ma wręcz gotowy limit finansowania wystawiony w systemie. Ważne jest też łączenie sił z administracją rządową. Jesteśmy dystrybutorem programów BGK, jak gwarancje de minimis. To powszechne i zautomatyzowane narzędzie, które ułatwia zabezpieczenie kredytu małym i mikrofirmom.
Agnieszka Maciąg (ARP): Jeśli chodzi o gwarancje, to również mamy ciekawe rozwiązanie – gwarancję InvestEU. Jest ona bezpłatna dla klienta, bo koszty pokrywa ARP, i nie wlicza się do limitu pomocy de minimis. Instrument ten zabezpiecza aż do
80 proc. kwoty pożyczki. Dzięki temu firma, która stara się np. o 1 mln zł finansowania, musi zapewnić tylko ok. 40 proc. własnego zabezpieczenia. To potężny lewar dla tych przedsiębiorców, którzy nie posiadają twardych zabezpieczeń rzeczowych lub chcą je wykorzystać do innych celów, a jednocześnie szukają finansowania.
A co z optymalizacją prawną? Jak w gąszczu przepisów nie wpaść w pułapkę?
Katarzyna Stec (DWF): Najważniejsza jest ostrożność. Ogromne koszty dla przedsiębiorstw generują spory z organami podatkowymi i postępowania karno-skarbowe. Prawo bardzo się zaostrzyło – kary to nie tylko finanse, ale też ograniczenie wolności. Kontrole celno-skarbowe są dziś celowane tam, gdzie urząd widzi pole do nadużyć. Odradzam „agresywną optymalizację” – Ministerstwo Finansów bardzo szybko się edukuje i to, co było okej 10 lat temu, dziś może skończyć się klauzulą unikania opodatkowania (GAAR). Zamiast tego polecam racjonalizację obciążeń w granicach prawa. Warto konsultować plany, bo błąd księgowego czy zła interpretacja zawiłych przepisów może doprowadzić do upadku firmy. Bank może pomóc w konsolidacji kredytów, co zmniejsza miesięczne obciążenia ratami i daje oddech. Kluczowe jest jednak, by przyjść do banku wcześniej, gdy kłopot dopiero się jawi, a nie gdy już wystąpił.
Piotr Taras (Bibby Financial Services): Tu wkracza faktoring. Przez 20 lat ten produkt ewoluował od narzędzia kojarzonego z windykacją do nowoczesnego instrumentu zarządzania płynnością, z którego korzystają najwięksi. Mamy faktoring klasyczny (środki następnego dnia po wystawieniu faktury), ubezpieczony oraz zakupowy (odwrotny). W tym ostatnim to my finansujemy dostawy klienta, co pozwala mu uzyskać zniżki u dostawców za natychmiastową płatność. W branżach o niskiej marży i wysokiej dynamice, jak paliwowa czy agencje pracy tymczasowej, faktoring jest kluczowy. Faktoring rośnie razem z firmą – im więcej faktur, tym większe nasze zaangażowanie. Bibby Financial specjalizuje się też w „trudnych przypadkach” – jako pierwsi weszliśmy w finansowanie podmiotów w sanacji i restrukturyzacji, gdzie patrzymy na jakość portfela odbiorców, a nie tylko na sytuację wystawcy faktury. Faktoring może być pomostem inwestycyjnym. Odblokowujemy środki zamrożone w fakturach terminowych, co pozwala finansować kapitał obrotowy startupów. Nasza nowa usługa – data factoring – pozwala na wymianę informacji o tysiącach faktur dziennie za pomocą plików, co drastycznie przyspiesza proces i wpływa na rozwój przedsiębiorców.
Inwestycje w niepewnych czasach – automatyzacja i reshoring
Od lat mówi się, że inwestycje w Polsce są za niskie. Jak państwo pomagają firmom, które chcą „przeskoczyć do większego basenu” i zainwestować w automatyzację?
Agnieszka Maciąg (ARP): Finansujemy inwestycje na każdym etapie rozwoju – od budowy i rozbudowy zakładów po modernizację, automatyzację i robotyzację produkcji. Oferujemy pożyczki inwestycyjne, które można łączyć z dotacjami z programów unijnych i krajowych. Samo pozyskanie grantu przez przedsiębiorcę to nie wszystko – trzeba zapewnić kapitał na realizację założonych planów inwestycyjnych jeszcze przed wypłaceniem środków z dotacji. Nasza pożyczka rozwojowa pod dotację finansuje aż do 90 proc. nakładów inwestycyjnych brutto, z okresem spłaty nawet do 15 lat i znacznie niższym, bo 10-proc. wkładem własnym. Obecnie ARP realizuje też program grantowy Dig.IT na cyfryzację dla sektora MSP, w ramach którego można otrzymać dotację do 850 tys. zł na zakup i wdrożenie oprogramowania, maszyn i urządzeń, materiałów eksploatacyjnych oraz szkoleń z zakresu transformacji cyfrowej. Program ten można łączyć z naszą pożyczką inwestycyjną. Odważne inwestycje w modernizację i automatyzację finansowane z różnych źródeł oraz umiejętne korzystanie z mechanizmu zwolnień w ramach PSI to klucz do efektywnego zwiększenia skali i konkurencyjności firmy.
Agnieszka Wardak (PKO Bank Polski): Inwestycja musi zacząć się od decyzji przedsiębiorcy. Widzimy, że inwestycje infrastrukturalne samorządów naturalnie uruchamiają podwykonawców z sektora MSP, którzy włączają się w te projekty. Skalowanie firmy przez przychody jest tak samo ważne jak optymalizacja kosztów. Jeśli chodzi o cyfryzację – to „miękki” obszar, gdzie trudno o twarde zabezpieczenie na samym oprogramowaniu. PKO ma jednak produkt: pożyczka na pięć lat na dowolny cel, gdzie klient może zabezpieczyć się na innym przedmiocie i nie musi uzasadniać każdego wydatku. Każdy musi dziś robić przegląd procesów pod kątem nieefektywności. Ze strony przedsiębiorców hasło „Zawsze tak robiliśmy”
– to niestety najgorsza odpowiedź. Dziś jeden proces cyfrowy czy AI może zastąpić żmudną pracę wielu osób, co jest nieuniknionym kierunkiem rozwoju.
Agnieszka Maciąg (ARP): Ciekawym trendem jest wejście cywilnych firm w łańcuchy dostaw sektora zbrojeniowego. To tzw. dual use. Przykładowo firma produkująca maszyny rolnicze może, dzięki odpowiedniemu parkowi maszynowemu, produkować komponenty do wozów bojowych. To realny przykład. Takie działanie wymaga od firmy certyfikacji i koncesji, co generuje dodatkowe nakłady finansowe, ale tu znów nasze finansowanie z gwarancją InvestEU może być rozwiązaniem.
A co z ryzykami prawnymi wokół AI? Czy przedsiębiorcy o to pytają?
Katarzyna Stec (DWF): Tak, obawy dotyczą przede wszystkim wycieku danych wrażliwych poza system. Dane używane do trenowania modeli AI mogą zostać przetransferowane do baz danych, nad którymi nie mamy pełnej kontroli.
Agnieszka Wardak (PKO Bank Polski): W banku tajemnica bankowa jest święta.Inwestujemy ogromne środki w cyberbezpieczeństwo. Najsłabszym ogniwem w tym systemie wciąż jest człowiek, który w emocjach może zostać przechytrzony przez przestępców i udostępnić swoje dane.
Katarzyna Stec (DWF): Dlatego trzeba uświadamiać i szkolić pracowników, by nie wrzucali do ChataGPT tajemnic przedsiębiorstwa, lekarskich czy bankowych. Jeden arkusz Excel z całą strukturą kontrahentów wrzucony przez przypadek do publicznego modelu może zrujnować firmę. Konieczne są jasne polityki RODO, odpowiednie procedury i konsultacje ze specjalistami.
Podsumujmy naszą debatę. Jaki, państwa zdaniem, będzie najważniejszy element efektywności w 2026 r.?
Agnieszka Maciąg (ARP): Inwestycje ograniczające koszty energii, niekoniecznie o wielkiej skali, ale takie, które przynoszą szybki efekt; dokładna weryfikacja kosztów i kontrola rentowności produktów i usług.
Agnieszka Wardak (PKO Bank Polski): Analiza kosztów w nierozerwalnym połączeniu ze skalowaniem przychodów firmy.
Katarzyna Stec (DWF): Wsparcie zaufanego doradcy, który wskaże ryzyka i pomoże je zminimalizować.
Piotr Taras (Bibby Financial Services): Więcej optymizmu. Żyjemy w fajnym kraju i jesteśmy tu po to, by pomagać przedsiębiorcom rosnąć.
Grzegorz Sadowski: Podsumowując: jest mnóstwo mechanizmów wspierających efektywność kosztową – kluczem pozostaje wiedza, gdzie zgłosić się po najbardziej dobrany do sytuacji przedsiębiorstwa, i odwaga w ich wdrażaniu.
