Gospodarka dwóch prędkości i rosnące ryzyko

Zanim przejdziemy do rozwiązań, musimy uczciwie ocenić otoczenie makroekonomiczne, w jakim operują dziś polskie przedsiębiorstwa. Z danych rynkowych wyłania się obraz pełen sprzeczności. Polska gospodarka z jednej strony charakteryzuje się relatywnie wysokim wzrostem PKB, ale z drugiej – zderza się z potężną falą problemów w sektorze MŚP.

Jak wynika z raportu opublikowanego przez firmę Coface na początku 2026 r., ubiegły rok był dla rodzimego biznesu niezwykle trudny – aż 6 566 polskich firm ogłosiło niewypłacalność, co stanowi wzrost o 17,8% w porównaniu z rokiem 2024. Co ciekawe, zdecydowana większość tych przypadków – aż 94% – to postępowania restrukturyzacyjne, a nie ostateczna likwidacja. Przedsiębiorcy walczą o przetrwanie, próbując ratować swoje zakłady przed upadkiem, jednak borykają się z potężną presją. Złożyły się na to przede wszystkim uwarunkowania zewnętrzne: stagnacja w Niemczech, które są naszym głównym partnerem handlowym, wojny celne utrudniające dostęp do amerykańskiego rynku oraz presja na europejskich producentów ze strony chińskiego importu.

Problemy te bezpośrednio przekładają się na zatory płatnicze. Raporty Krajowego Rejestru Długów (KRD) z kwietnia 2026 r. wskazują na eskalację problemu niezapłaconych faktur, szczególnie w kluczowej dla nas branży transportowo-spedycyjno-logistycznej (TSL), której przeterminowane zobowiązania osiągnęły poziom 1,66 mld zł. Według badań Polskiego Instytutu Ekonomicznego, jedynie 52 proc. firm deklaruje, że ich płynność pozwala na przetrwanie powyżej trzech miesięcy bez dopływu nowych środków. W tak niestabilnym środowisku dbanie o przepływy pieniężne staje się sprawą życia i śmierci dla każdej organizacji.

Tę bezwzględną prawdę rynkową doskonale rozumie Daniela Ban, dyrektorka Centrum Obsługi Przedsiębiorców w Gdańsku Agencji Rozwoju Przemysłu S.A.. Z perspektywy instytucji, która na co dzień weryfikuje wnioski o finansowanie i biznesplany firm, sprawa jest jednoznaczna.

– Często mówi się, że zysk to opinia, a płynność to fakt. Oczywiście zysk pokazuje ogólny potencjał biznesu, lecz to płynność decyduje, czy firma jest w stanie funkcjonować każdego dnia. Rachunek wyników nie zapłaci pensji ani faktur. Firma może wyglądać bardzo dobrze w Excelu, a jednocześnie nie mieć z czego zapłacić zobowiązań. Płynnością trzeba zarządzać codziennie, a nie jedynie sprawdzać stan finansów raz w miesiącu – wskazuje ekspertka ARP.

Sygnały ostrzegawcze rzadko bywają spektakularne. Jak zauważa Daniela Ban, na początku są to jedynie ciche napięcia –opóźnienia płatności ze strony klientów, przesuwanie terminów zapłaty dostawcom czy sytuacja, w której na papierze widać świetną marżę, a fizycznie brakuje środków na zapłatę podatku VAT.

Pojawia się pokusa, by traktować instrumenty finansowe wyłącznie jako deskę ratunku przed utonięciem. Faktoring czy odnawialne linie kredytowe potrafią działać w takich sytuacjach jak medyczna "kroplówka" – szybko uwolnić środki i pozwolić firmie opłacić najpilniejsze zaległości.

Dyrektorka gdańskiego Centrum Obsługi Przedsiębiorców ARP zwraca uwagę, że o ile taka interwencja jest kluczowa "tu i teraz", to nie rozwiązuje problemu strategicznego. Prawdziwa przewaga rynkowa i odporność rodzi się tam, gdzie zarząd potrafi z "gaszenia pożarów" przejść do stabilizacji długoterminowej. Oznacza to pilnowanie cyklu gotówki, budowanie buforów bezpieczeństwa i dywersyfikację portfela odbiorców, które powinno być wspierane przez odpowiednio ustrukturyzowane, długoterminowe finansowanie obrotowe.

W przeciwieństwie do standardowych limitów w rachunku, które często wymagają corocznego odnawiania i potrafią być niespodziewanie cofnięte w przypadku pogorszenia sytuacji klienta lub obniżenia ratingu branży (co widzieliśmy wielokrotnie w sektorze budowlanym czy transportowym), elastyczne finansowanie obrotowe może być rozpisane na lata.

– Pożyczki obrotowe z naszego portfolio mają charakter długoterminowy, nawet 5-letni. To znacznie dłużej niż standardowe kredyty w bankach. Takie finansowanie pozwala firmie zmienić perspektywę – z zarządzania napięciem może przejść do zarządzania przyszłością – zaznacza Daniela Ban.

Długi horyzont finansowania obrotowego nie tylko naprawia bieżące wskaźniki, ale daje zarządowi coś znacznie cenniejszego - czas. Czas na poszukanie nowych, stabilniejszych klientów. Czas na wejście na rynki zagraniczne. Czas na wynegocjowanie lepszych warunków z dostawcami surowców. Jak trafnie podsumowuje ekspertka: „w biznesie czas to często najdroższy kapitał”.

Wiedza teoretyczna o zarządzaniu płynnością musi mieć przełożenie na twardą praktykę rynkową. Dobrym przykładem budowania odporności poprzez przemyślaną strukturę kapitału jest pomorska spółka MMI, specjalizująca się w produkcji małych i innowacyjnych autobusów z napędami elektrycznymi.

Rynek motoryzacyjny i transportowy bywa niezwykle wymagający kapitałowo – zakupy komponentów, opóźnienia w płatnościach od zewnętrznych operatorów mogą błyskawicznie zachwiać płynnością producenta. MMI, by uciec do przodu, zastosowało strategię podwójnego lewarowania operacji z wykorzystaniem narzędzi z portfolio ARP:

Dziś, na gwałtownie zmieniającym się polskim i europejskim rynku, zwycięzcami nie będą ci przedsiębiorcy, którzy potrafią najagresywniej ciąć koszty i zwalniać pracowników, gdy pojawiają się czarne chmury.

- Ostatecznie rynkową przewagę zbudują ci przedsiębiorcy, którzy zrozumieli, że płynność jest twardym faktem, a kapitał zewnętrzny optymalnym narzędziem, który może sprawić, że firma nie będzie musiała wybierać między stabilnością a rozwojem - ocenia Daniela Ban z Agencji Rozwoju Przemysłu.

Zabezpieczając długoterminowy kapitał na bieżącą działalność, przedsiębiorcy mogą uodpornić się na niewypłacalność pojedynczych kontrahentów i przygotować na nieoczekiwane rynkowe zdarzenia. Inwestując z wykorzystaniem okresów karencji i mądrze rozłożonych harmonogramów spłat, mogą rozwijać nowoczesne usługi, wchodzić w nowe kanały dystrybucji i geograficzne nisze. 

- Przykłady z rynku pokazują, że sukces w latach 20-tych XXI wieku to nie zdolność do biegu na oślep, lecz solidna wspinaczka z dobrze zabezpieczoną liną asekuracyjną - podsumowuje Daniela Ban.