Między ekościemą a zielonym milczeniem

W ostatnich tygodniach stycznia prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowił przyjrzeć się trzem działającym w Polsce przedsiębiorstwom.

Jedna z dużych firm oferująca przewozy pasażerskie i dowóz jedzenia od jakiegoś czasu chwali się „bezemisyjnymi pojazdami”. To tylko część prawdy – w rzeczywistości zdecydowana większość jej floty to auta spalinowe. Tyle że o tym przewoźnik już milczy.

Duże przedsiębiorstwo znane ze sprzedaży kawy w swoich sklepach online oznacza produkty hasłem „eko” oraz symbolem zielonego listka. Nie informuje jednak, co to dokładnie oznacza. Zdaniem urzędu, próg uznania danego produktu za ekologiczny jest w tym przypadku śmiesznie niski. Niektóre wyroby oznaczone jako zielone wykonane są z materiałów, w których zaledwie 10 proc. surowca pochodzi z recyklingu.

Znana międzynarodowa firma modowa na kartach produktów umieszcza ogólne zielone hasła, zapewniając m.in. o energii z OZE, „zero waste”, „zerowej emisji netto”, realizacji „Celów zrównoważonego rozwoju ONZ” czy programach mających gwarantować spełnianie norm. Deklaracje te nie są jednak opatrzone jasną informacją o ich zakresie i skali. Według UOKIK, w efekcie wnioski konsumentów co do skali „zrównoważenia” produktu lub wpływu zakupu na cele środowiskowe mogą być błędne.

– Zielone hasła nie mogą być skrótem myślowym ani grą w domysły – wyjaśnia Tomasz Chróstny, prezes UOKiK. – Jeśli firma mówi „100 procent”, „bezemisyjne” czy „do recyklingu”, musi to znaczyć dokładnie to, co oznacza. Jasno, z danymi i w skali, którą da się sprawdzić. Badania dowodzą, że polscy konsumenci należą do najbardziej ufnych w Unii wobec deklaracji o ekologiczności i statystycznie wierzą im wyraźnie częściej niż przeciętny obywatel UE – dodaje.

Jeśli zarzuty UOKiK się potwierdzą, nałożone na wspomniane firmy kary mogą sięgnąć nawet 10 proc. obrotu za każdą zakwestionowaną praktykę.

Zazielenić wizerunek

Działalność UOKiK to przykład walki z greenwashingiem zwanym też po polsku ekościemą. Chodzi o działania marketingowe firm, które sprawiają wrażenie proekologicznych, podczas gdy w rzeczywistości ich wpływ na środowisko jest znikomy lub wręcz negatywny. Często zielone deklaracje nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Greenwashing nie musi oznaczać całkowitego braku działań środowiskowych. Wystarczy, że organizacja próbuje sztucznie „zazielenić” swój wizerunek lub ekologicznie się wybielić. Sam termin „greenwashing” powstał już 40 lat temu. W 1986 r. działacz ekologiczny Jay Westerveld odkrył i odpisał nieuczciwą praktykę w jednym z hoteli. Pod przykrywką dbania o środowisko kierownictwo obiektu oszczędzało na praniu ręczników, namawiając gości do ich rzadszej wymiany.

Prawdziwą wojnę greenwashingowi wypowiedziała przed laty Unia Europejska. I wciąż na tej wojennej ścieżce się utrzymuje. Dlaczego? Bo eko to we...