Coraz więcej ojców przechodzi na urlop rodzicielski. ZUS publikuje nowe dane

Coraz więcej ojców korzysta z zasiłku macierzyńskiego, choć ich udział ogółem pozostaje stabilny

W 2025 roku mężczyźni stanowili 33,4 proc. wszystkich osób pobierających zasiłek macierzyński. To wynik bardzo zbliżony do tego z 2024 roku, kiedy odsetek ten wynosił 33,8 proc. Choć na pierwszy rzut oka zmiana jest niewielka, dane pokazują wyraźne przesunięcia w strukturze wykorzystywanych urlopów. Największe zmiany dotyczą urlopu rodzicielskiego. Jeszcze w 2024 roku ojcowie odpowiadali za 12,3 proc. wypłat zasiłku z tego tytułu, natomiast w 2025 roku ich udział wzrósł do 16,7 proc. Oznacza to wzrost o ponad 4 punkty procentowe w ciągu jednego roku. Co istotne, nastąpiło to mimo spadającej liczby urodzeń, co potwierdza rosnącą skłonność ojców do korzystania z przysługujących im uprawnień.

Urlop ojcowski – prawo, z którego coraz chętniej korzystają ojcowie

Urlop ojcowski stanowi samodzielne i niezależne prawo przysługujące wyłącznie ojcu dziecka. Nie można go przenieść na innego rodzica. Prawo to obejmuje także ojców adopcyjnych.

Maksymalny wymiar urlopu ojcowskiego to dwa tygodnie. Można go wykorzystać jednorazowo albo podzielić na dwie równe części po jednym tygodniu. Urlop ten przysługuje do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia, a w przypadku adopcji – w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.

Za okres urlopu ojcowskiego wypłacany jest zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Aby z niego skorzystać, pracownik musi złożyć wniosek do pracodawcy co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, w przeciwnym razie pracodawca ma prawo nie uwzględnić wniosku. 

Dłuższy urlop rodzicielski po zmianach w prawie

Od 26 kwietnia 2023 roku obowiązują nowe zasady dotyczące urlopu rodzicielskiego, wprowadzone w ramach implementacji unijnej dyrektywy work-life balance. Zmiany te znacząco wydłużyły maksymalny czas korzystania z tego urlopu.

Obecnie rodzice mogą skorzystać z:

• 41 tygodni urlopu rodzicielskiego przy urodzeniu lub przyjęciu na wychowanie jednego dziecka,

• 43 tygodni w przypadku narodzin lub adopcji więcej niż jednego dziecka jednocześnie.

Rodzice dzieci posiadających zaświadczenie „Za życiem” mają prawo do jeszcze dłuższego urlopu – nawet 65 tygodni przy jednym dziecku oraz 67 tygodni w przypadku ciąży mnogiej.

9 tygodni urlopu dla ojca

Jednym z kluczowych elementów reformy jest wprowadzenie 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przypisanego indywidualnie każdemu z rodziców. Ta część urlopu nie może zostać przekazana drugiemu rodzicowi - niewykorzystane tygodnie przepadają.

W praktyce oznacza to, że zarówno matka, jak i ojciec mają zagwarantowane po 9 tygodni urlopu rodzicielskiego wyłącznie dla siebie. Pozostałą częścią urlopu – 23 lub 25 tygodni – rodzice mogą podzielić się dowolnie.

Za okres tych 9 nieprzenoszalnych tygodni wypłacany jest zasiłek macierzyński w wysokości 70 proc. podstawy wymiaru. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy matka w ciągu 21 dni od porodu złoży wniosek o wypłatę zasiłku za pełny okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego – wówczas świadczenie wynosi 81,5 proc. podstawy.

Wniosek o urlop rodzicielski należy złożyć do pracodawcy najpóźniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Przepisy dopuszczają również możliwość rezygnacji z urlopu i wcześniejszego powrotu do pracy, pod warunkiem złożenia odpowiedniego wniosku z 21-dniowym wyprzedzeniem i uzyskania zgody.