Polacy pracują nad terapią nieuleczalnej choroby, która niszczy mózg. Ponad 400 mln zł wyceny i umowa z firmą z USA
Polska spółka zleciła firmie z USA pierwszy etap produkcji
Wrocławska spółka multiQure, wcześniej znana jako Pure Biologics, poinformowała 19 listopada o wyborze amerykańskiej firmy Andelyn Biosciences z Columbus w stanie Ohio do realizacji pierwszego etapu prac nad wytwarzaniem materiału potrzebnego do dalszego rozwoju terapii genowej MQ-201.
Celem projektu jest opracowanie metody leczenia choroby Huntingtona. To dziedziczne schorzenie neurologiczne, które prowadzi do stopniowego uszkodzenia mózgu. Obecnie nie ma zatwierdzonej terapii, która skutecznie zatrzymuje jego postęp.
Wartość podpisanej umowy na pierwszy etap wynosi 376,5 tys. dolarów, czyli około 1,51 mln zł. Z tej kwoty 174 tys. dolarów, a więc blisko 700 tys. zł, multiQure zapłaci po zawarciu umowy. Prace potrwają około ośmiu miesięcy od złożenia zamówienia. Łącznej wartości przyszłych zleceń na materiał do badań klinicznych nie podano.
- Wybór wytwórcy zmienia charakter naszej pracy - mówi Sławomir Wójcik, członek zarządu multiQure. Jak wyjaśnia w oficjalnym komunikacie, spółka szukała producenta z doświadczeniem w dostarczaniu materiałów do badań klinicznych. Po analizie kilku firm wybrała Andelyn, której zakład przeszedł inspekcję amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (FDA) oraz audyty europejskich specjalistów.
Pierwszy etap obejmuje opracowanie procesu produkcji, przygotowanie materiału genetycznego oraz wytworzenie próbnej partii wektora AAV5 w bioreaktorze o pojemności 50 litrów. Wektor to specjalnie przygotowany wirus, który działa jak biologiczny kurier. Dostarcza do komórek materiał potrzebny do uruchomienia mechanizmu terapeutycznego.
Materiał, który powstanie na podstawie obecnej umowy, posłuży wyłącznie do prac laboratoryjnych i badań przedklinicznych. Nie będzie podawany ludziom. Produkcja materiału do zastosowania klinicznego wymaga osobnych zleceń i spełnienia standardów GMP. Podpisana obecnie umowa nie obejmuje jeszcze takiej produkcji.
Choroba Huntingtona niszczy mózg. Polacy chcą wyciszyć wadliwy gen
Choroba Huntingtona jest dziedzicznym schorzeniem neurodegeneracyjnym. Powoduje stopniowe obumieranie komórek nerwowych w mózgu. Pacjenci tracą kontrolę nad ruchami, mają coraz większe problemy z pamięcią, koncentracją, mówieniem i wykonywaniem codziennych czynności.
Według brytyjskiego NHS pierwsze objawy najczęściej pojawiają się między 30. a 50. rokiem życia, choć choroba może rozwinąć się także wcześniej lub później. Przyczyną jest mutacja genu HTT, która prowadzi do powstawania nieprawidłowego białka huntingtyny. Jego toksyczne działanie uszkadza komórki nerwowe. Obecnie lekarze mogą łagodzić część objawów choroby, ale nie potrafią jej wyleczyć.
Polski projekt MQ-201 ma działać na poziomie genetycznym. Zamiast zwalczać objawy, naukowcy chcą ograniczyć produkcję szkodliwego białka. Wykorzystują do tego mechanizm interferencji RNA, nazywany RNAi. W uproszczeniu polega on na wyciszeniu instrukcji genetycznej, na podstawie której komórka produkuje określone białko.
Technologia multiQure ma jedną istotną cechę: jej celem jest wyciszenie wyłącznie zmutowanej kopii genu HTT, bez zakłócania działania prawidłowej kopii. To odróżnia projekt od części konkurencyjnych terapii, które ograniczają produkcję białka z obu kopii genu.
Potencjalną przewagą polskiego rozwiązania może być zachowanie prawidłowej funkcji huntingtyny. Na razie jest to jednak założenie technologiczne, które wymaga potwierdzenia w badaniach z udziałem ludzi.
Ponad 400 mln zł wyceny. Wszystko zaczęło się w Poznaniu
W 2019 r. projektem zainteresował się dr Kris Siemionow, lekarz i przedsiębiorca związany z funduszem Biofund Capital Management. Inwestor sfinansował badania, w tym eksperymenty na zwierzętach. Prace nie przebiegały bez problemów. W 2020 r. naukowcy zaobserwowali u myszy niepożądane skutki uboczne, w tym napady padaczkowe. Zespół musiał przeprojektować cząsteczkę odpowiedzialną za działanie terapii.
W 2022 r. powstała nowa wersja, która według spółki pozwoliła wyeliminować wcześniej zaobserwowany problem toksyczności w badaniach na myszach. Kolejne eksperymenty przyniosły obiecujące wyniki. W humanizowanych modelach mysich naukowcy uzyskali około 50-procentowe ograniczenie produkcji zmutowanego białka HTT. Nie oznacza to jednak, że taki sam efekt wystąpi u ludzi.
W czerwcu 2026 r. platforma technologiczna multiQure trafiła do giełdowej spółki Pure Biologics, która później zmieniła nazwę na multiQure. Niezależni eksperci Baker Tilly oszacowali wartość projektu na 111,3 mln dolarów, czyli ponad 400 mln zł. Była to wycena technologii na potrzeby transakcji, a nie aktualna wartość giełdowa całej spółki.
23 czerwca Pure Biologics pozyskało ponadto 50 mln zł z emisji akcji. Środki miały wesprzeć rozwój platformy RNAi oraz pozostałych projektów biotechnologicznych spółki.
Pierwsi pacjenci mogą otrzymać terapię w Polsce
multiQure przygotowuje medyczną i regulacyjną część programu. We wrześniu 2026 r. spółka podpisała list intencyjny z Mazowieckim Szpitalem Bródnowskim oraz prof. Mirosławem Ząbkiem z Interwencyjnego Centrum Neuroterapii. Współpraca dotyczy możliwości eksperymentalnego zastosowania terapii MQ-201 u pacjentów z chorobą Huntingtona.
Firma korzysta również ze wsparcia niemieckiej Granzer Regulatory Consulting & Services z Monachium. Od października 2026 r. doradcy pomagają przygotować dokumentację potrzebną do kontaktów z instytucjami nadzorującymi badania nowych leków, w tym amerykańską FDA.
Jednym z dokumentów jest wniosek IND, który umożliwia rozpoczęcie badań klinicznych eksperymentalnej terapii w Stanach Zjednoczonych po spełnieniu wymagań regulatora.
Spółka nie podała jeszcze wiążącej daty pierwszego podania MQ-201 człowiekowi. Przed rozpoczęciem badań musi przygotować materiał o jakości klinicznej, zakończyć wymagane prace oraz uzyskać niezbędne zgody.
Konkurencja jest znacznie dalej. FDA ocenia już inną terapię
multiQure nie jest jedyną firmą, która rozwija terapię genową choroby Huntingtona. Jednym z jej konkurentów jest holendersko-amerykańska uniQure, producent eksperymentalnego preparatu AMT-130.
W listopadzie 2026 r. amerykańska FDA przyjęła do priorytetowej oceny wniosek o dopuszczenie tej terapii do obrotu w procedurze przyspieszonej. Planowany termin decyzji regulatora to 1 maja 2027 r. Oba projekty wykorzystują wektor AAV5 do dostarczania materiału genetycznego, który ma ograniczyć produkcję huntingtyny. Różnią się jednak sposobem oddziaływania na gen HTT.
AMT-130 ogranicza ekspresję obu kopii genu. MQ-201 ma wyciszać tylko kopię zmutowaną, pozostawiając aktywność prawidłowej. Ta różnica może mieć znaczenie dla bezpieczeństwa terapii, ale na razie nie ma danych klinicznych, które potwierdzałyby przewagę polskiego rozwiązania.
Dla multiQure zamówienie pierwszego etapu prac u amerykańskiego producenta oznacza przejście do kolejnego etapu rozwoju technologii. Firma ma już partnera produkcyjnego, współpracuje z polskimi specjalistami medycznymi i przygotowuje dokumentację regulacyjną.