Długi, wstyd i milczenie. Cichy kryzys w polskich domach

Z raportu „Psychiczne koszty nadmiernego zadłużenia”, przygotowanego w ramach kampanii „Stop Spirali Zadłużenia”, wynika, że niemal połowa Polaków (48,3 proc.) posiada zobowiązania finansowe. Co szósta osoba przyznaje, że nie reguluje ich terminowo.

Aby ratować domowy budżet, co piąty badany korzysta z pożyczek pozabankowych, w tym tzw. chwilówek. To mechanizm, który często prowadzi do utraty płynności finansowej i pogłębia spiralę zadłużenia.

Obecnie 2,45 mln osób ma trudności ze spłatą kredytów, a łączna wartość niespłaconych zobowiązań konsumenckich w 2025 roku sięgnęła 82,7 mld zł. Rosnące zaległości przekładają się bezpośrednio na kondycję psychiczną dłużników.

Problemy finansowe a depresja. „Poczucie bez wyjścia jest kluczowe”

Ponad 80 proc. Polaków uważa, że trudności ekonomiczne mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, w tym depresji. Niemal co drugi badany przyznaje, że jego stan psychiczny pogarsza się wraz z narastającymi kłopotami finansowymi.

Według danych Komendy Głównej Policji, tylko w 2024 r. odnotowano w Polsce ponad 300 prób samobójczych, których bezpośrednią przyczyną była zła sytuacja materialna i nadmierne zadłużenie.

– Problemy finansowe, zwłaszcza postrzegane jako sytuacje bez wyjścia, w połączeniu z presją społeczną i brakiem wsparcia, znacząco obciążają psychikę. Co trzeci dorosły Polak deklaruje obniżenie dobrostanu psychicznego z powodu trudności ekonomicznych – podkreśla Roman Pomianowski, psycholog społeczny.

Ekspert zwraca uwagę, że kluczowym czynnikiem ryzyka jest utrata poczucia kontroli nad finansami oraz przekonanie, że nie ma realnej drogi wyjścia z zadłużenia.

Wstyd i milczenie pogłębiają kryzys finansowy

Zadłużenie wciąż pozostaje tematem tabu. Około 25 proc. dłużników przyznaje, że w kryzysie finansowym nie ma żadnego wsparcia emocjonalnego.

Co więcej, 41 proc. polskich par nie informuje partnera o problemach finansowych, jeśli nie są one bardzo poważne, a 7 proc. nie zrobiłoby tego w żadnej sytuacji. Blisko 13 proc. Polaków nie ma nikogo, do kogo mogłoby zwrócić się o pomoc w obliczu trudności ekonomicznych.

Jak wskazują eksperci, milczenie i poczucie wstydu prowadzą do izolacji społecznej, nasilają stres oraz utrudniają wyjście z zadłużenia.

Niska świadomość finansowa i brak kontroli nad zobowiązaniami

Raport pokazuje również ograniczoną kontrolę nad własną historią kredytową. Co drugi Polak nie korzysta z narzędzi do monitorowania swojej sytuacji finansowej, a jedynie co piąty byłby gotów skonsultować się z doradcą lub instytucją finansową.

Zdaniem specjalistów kluczowe znaczenie ma system wymiany informacji o zobowiązaniach, który umożliwia rzetelną ocenę zdolności kredytowej i ogranicza ryzyko nadmiernego zadłużenia konsumentów.

„Stop Spirali Zadłużenia”. Edukacja finansowa i wsparcie psychologiczne

Kampania „Stop Spirali Zadłużenia” ma na celu przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużaniu się Polaków oraz minimalizowanie jego skutków psychicznych. Projekt łączy edukację finansową z pomocą emocjonalną.

W ramach inicjatywy działa bezpłatna infolinia oferująca konsultacje z psychologiem i prawnikiem.

– To pierwszy krok do odzyskania kontroli nad finansami i wyjścia z długów – podkreśla aktorka Magdalena Stużyńska, ambasadorka kampanii.

– Przełamywanie tabu wokół zadłużenia pomaga innym zrozumieć, że nie są sami - dodaje aktor Kacper Kuszewski, zachęcając do anonimowego dzielenia się historiami zadłużenia:

Eksperci są zgodni: walka z nadmiernym zadłużeniem to nie tylko kwestia ekonomii, lecz także istotny element zdrowia psychicznego i stabilności społecznej.