Vigo Photonics rezygnuje z 430 mln zł dotacji na fabrykę chipów. Spółka stawia teraz na armię

Koniec marzenia o fabryce chipów

23 października 2026 r. Vigo Photonics poinformowało, że za porozumieniem stron rozwiązało z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBR, rządowa agencja rozdzielająca m.in. unijne pieniądze na badania i innowacje) umowę o dofinansowanie projektu HyperPIC. Projekt był realizowany w ramach IPCEI – unijnego mechanizmu, który pozwala państwom wspierać publicznymi pieniędzmi strategiczne dla Europy inwestycje, np. w mikroelektronikę. Na stole leżało ok. 430 mln zł (maksymalny pułap pomocy zapisano w umowie na 440,5 mln zł).

Powody? Zarząd wskazuje trzy. Po pierwsze, poziom i warunki dofinansowania przestały przystawać do ryzyka i nakładów. Sama faza badawczo-rozwojowa wymagała ok. 150 mln zł, co na długo zamroziłoby gotówkę potrzebną w bieżącej działalności – dotacja pokrywa bowiem tylko część kosztów, resztę spółka musi wyłożyć sama. Po drugie, rozmowy z międzynarodowym partnerem branżowym o wspólnym przedsięwzięciu (joint venture) nie zakończyły się umową – przeszkodziły zmiany w globalnej koniunkturze i przesunięcie priorytetów inwestycyjnych w branży półprzewodników. Po trzecie, spółka jest mocno zaangażowana w strategiczne projekty dla polskiej obronności, które dziś uznaje za kluczowe.

Zarząd zapewnia, że decyzja nie pogarsza sytuacji finansowej ani płynności i nie oznacza zwrotu żadnych środków. Wraz z rozwiązaniem umowy firma zamknęła też przegląd opcji strategicznych, otwarty we wrześniu 2024 r.

To symboliczny moment. HyperPIC był najambitniejszym projektem w historii Vigo. Fotoniczny układ scalony (PIC, z ang. photonic integrated circuit) to chip, który zamiast prądu przetwarza światło. Vigo chciało zmieścić w jednym niewielkim układzie lasery i detektory działające w średniej podczerwieni – takie chipy mogłyby np. trafić do miniaturowych czujników gazów w urządzeniach medycznych czy elektronice konsumenckiej, gdzie dziś potrzebna jest duża, droga aparatura. Żeby zrozumieć, dlaczego firma ostatecznie wybrała inną ścieżkę, trzeba cofnąć się o pół wieku.

Czym zajmuje się Vigo

Najpierw krótkie wyjaśnienie. Podczerwień to promieniowanie niewidoczne dla ludzkiego oka – emituje je każde ciepłe ciało, a wiele gazów pochłania je w charakterystyczny sposób. Detektor podczerwieni zamienia to promieniowanie na sygnał elektryczny. Dzięki temu można np. zmierzyć stężenie metanu czy dwutlenku węgla, wykryć wyciek gazu, zbadać skład spalin, zobaczyć w ciemności człowieka lub pojazd albo wykryć, że ktoś namierza czołg laserem. Vigo produkuje takie detektory i całe moduły detekcyjne, a także płytki półprzewodnikowe (tzw. wafle epitaksjalne), z których powstają czipy. Jej klientami są firmy przemysłowe, producenci aparatury medycznej i naukowej, transport oraz wojsko.

Laboratorium, które ominęło ciekły azot

W latach 70. prof. Józef Piotrowski z Wojskowej Akademii Technicznej szukał najlepszego materiału do czujników podczerwieni. Klasyczne, czułe detektory musiały być wtedy chłodzone ciekłym azotem, czyli do temperatury ok. -196°C, co oznaczało duże, kłopotliwe w użyciu urządzenia. Zespół Piotrowskiego opracował detektory, które tego chłodzenia nie wymagają. Stały się dzięki temu mniejsze, praktyczniejsze i mogły trafić do zastosowań, o których wcześniej nie było mowy.

Zespół zaczął sprzedawać detektory jeszcze jako jednostka badawcza – jednym z pierwszych odbiorców było amerykańskie Los Alamos National Laboratory. W 1987 r., gdy zakładanie prywatnych firm w Polsce było wciąż rzadkością, trzech naukowców z WAT – prof. Józef Piotrowski, dr Mirosław Grudzień i dr Wiesław Galus – założyło spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością VIGO. Jak wspomina dziś Adam Piotrowski, syn założyciela, jej akt założycielski trzeba było sporządzić na podstawie przedwojennego kodeksu handlowego z 1934 r. Grudzień, wówczas zawodowy żołnierz, opowiadał po latach, że przełożeni nie mogli przełknąć prywatnej firmy w wojsku. Wspólnicy za własne pieniądze kupowali maszyny z upadających zakładów elektronicznych. Kadrę stanowili w większości ludzie z uczelni, a współpraca z WAT trwa do dziś, m.in. we wspólnym laboratorium epitaksji.

Początki nie były łatwe. W wywiadzie dla „Parkietu” z 2012 r. zarząd przyznawał, że firma wypłynęła na szerokie wody dzięki wsparciu amerykańskiego dystrybutora. Od początku żyła z eksportu: wtedy sprzedaż zagraniczna dawała ok. 90 proc. przychodów, a klientami były firmy i instytuty naukowe m.in. z USA, Japonii i Chin. Spółka zatrudniała wówczas ok. 60 osób, w większości z tytułami naukowymi.

Z Ożarowa na Marsa

W 2002 r. firma przekształciła się w spółkę akcyjną VIGO System. Dekadę później świat usłyszał o niej przy okazji misji NASA Mars Science Laboratory: detektory z podwarszawskiego Ożarowa trafiły na pokład łazika Curiosity, gdzie posłużyły do wykrywania śladów metanu na Czerwonej Planecie. W 2016 r. detektory VIGO poleciały na Marsa ponownie, w ramach europejskiej misji ExoMars. Później spółka została dostawcą detektorów podczerwieni dla systemu monitorowania środowiska w statku Orion, budowanym przez NASA na potrzeby programu Artemis.

25 listopada 2014 r. VIGO System zadebiutowało od razu na głównym rynku warszawskiej giełdy, z ofertą wartą ok. 53 mln zł. Dziś firmą kieruje syn założyciela, dr Adam Piotrowski. W 2020 r. spółka otworzyła biuro na Tajwanie, pierwszy przyczółek w Azji (region odpowiadał w 2022 r. za 19 proc. przychodów), a później biuro w St. Petersburgu na Florydzie.

W sierpniu 2022 r., na 35-lecie, VIGO System zmieniło nazwę na VIGO Photonics. Za rebrandingiem stała nowa ambicja: z producenta niszowych detektorów firma chciała stać się graczem w europejskich półprzewodnikach.

HyperPIC: miliard złotych na chipy przyszłości

Plan nazywał się HyperPIC – „Fotoniczne układy scalone do zastosowań w średniej podczerwieni”. W 2023 r. projekt znalazł się w unijnym programie IPCEI ME/CT, zrzeszającym największe europejskie firmy mikroelektroniczne i fotoniczne, z perspektywą nawet 102,9 mln euro wsparcia. W 2024 r. Vigo podpisało z NCBR umowę o dofinansowanie z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, a 20 czerwca 2024 r. projekt oficjalnie wystartował. Partnerami miały być m.in. europejscy giganci fotoniki ams Osram i TRUMPF Photonic Components oraz uczelnie i instytuty badawcze.

Wartość całego przedsięwzięcia, łącznie z fabryką, szacowano na ok. 1 mld zł. Dotacja nie pokrywała wszystkiego, więc we wrześniu 2024 r. spółka podpisała z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym warunkową umowę na 21 mln euro (ok. 90 mln zł) tzw. venture debt – kredytu dla firm technologicznych, za który bank dostaje dodatkowo prawo do objęcia akcji (warranty). W tym samym czasie Vigo rozpoczęło przegląd opcji strategicznych, czyli szukanie sposobu na sfinansowanie projektu, m.in. z partnerem branżowym. Z kredytu EBI ostatecznie zrezygnowało, tłumacząc, że warunki nie odpowiadają jego potrzebom. Partnera nie udało się pozyskać, a w październiku 2026 r. HyperPIC w formule IPCEI, z dotacją NCBR, dobiegł końca.

Zwrot w stronę wojska

Równolegle Vigo budowało drugą nogę biznesu – i to ona dziś niesie spółkę. Kluczem są chłodzone matryce podczerwieni (FPA, z ang. focal plane array), serce wojskowych kamer termowizyjnych. Pojedynczy detektor mierzy promieniowanie w jednym punkcie, matryca składa się z setek tysięcy, a nawet milionów takich punktów-pikseli, więc tworzy obraz cieplny. Vigo opiera swoje matryce na tzw. supersieciach T2SL – wielowarstwowych strukturach półprzewodnikowych, które dają powtarzalną jakość i pozwalają pracować w wyższych temperaturach niż starsze rozwiązania. Flagowa konstrukcja, nazwana Eagle, to matryca na średnią podczerwień (MWIR) o rozdzielczości 640×512 pikseli, wykonywana w całości w Ożarowie – od nakładania warstw półprzewodnika (epitaksji) po obudowę.

We wrześniu 2023 r., podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego (MSPO) w Kielcach, Vigo podpisało list intencyjny z PCO – należącym do Polskiej Grupy Zbrojeniowej producentem optoelektroniki wojskowej. 7 kwietnia 2025 r. przyszła umowa ramowa na dostawy matryc do kamer stosowanych m.in. w wozach i platformach bojowych Wojska Polskiego. Szacunkową wartość minimalnych zamówień określono na 191,9 mln zł, a w kwietniu 2026 r. umowę przedłużono do końca 2032 r. Spółka zastrzegała przy tym, że kontrakt jest warunkowy: to, ile matryc PCO faktycznie kupi, zależy od zamówień, jakie MON złoży w PGZ.

Wojsko szybko stało się motorem wzrostu. W 2024 r. przychody z segmentu militarnego wzrosły o 80 proc., do kilkudziesięciu milionów złotych. Na MSPO 2025 Vigo i PCO otrzymały nagrodę Defender za kamerę termowizyjną KMW-3V z chłodzoną matrycą Eagle, a spółka podpisała kolejny list intencyjny – z CRW Telesystem-Mesko. Firma ma koncesję MSWiA na produkcję sprzętu wojskowego.

2026: rok przyspieszenia

Ten rok zmienił skalę firmy.

Przejęcie w USA. W marcu spółka zależna VIGO Photonics Corp. kupiła za 8,4 mln dolarów aktywa InfraRed Associates – założonej w latach 70. firmy ze Stuart na Florydzie, znanej z detektorów chłodzonych ciekłym azotem, z przychodami rzędu 8,7–8,9 mln dolarów rocznie. Jak mówi Adam Piotrowski, Amerykanie nie przeprowadzili w porę sukcesji pokoleniowej i potrzebowali następcy. Vigo zyskało w zamian amerykańską fabrykę, a z nią dostęp do przetargów dla tamtejszej armii i możliwość ominięcia ceł oraz barier administracyjnych.

Kapitał na matryce. W lipcu, w przyspieszonej ofercie skierowanej do inwestorów instytucjonalnych (tzw. ABB), Vigo sprzedało 131 219 nowych akcji serii G po 480 zł i pozyskało ok. 63 mln zł – mniej niż planowane 80 mln zł. Pieniądze pójdą głównie na linię produkcyjną matryc (ok. 50 mln zł na sprzęt, pełne moce w 2027 r.). Przy okazji z akcjonariatu wyszedł Warsaw Equity, zamykając niemal dwie dekady inwestycji, a fundusze TFI PZU przekroczyły 5 proc. głosów. Adam Piotrowski wskazywał na zapotrzebowanie armii wynikające z kontraktów finansowanych z unijnego programu pożyczek na zbrojenia SAFE.

Czarna lista Pekinu. 24 lipca chińskie ministerstwo handlu w odwecie za unijne sankcje wpisało Vigo – obok m.in. Rheinmetalla i Politechniki Wrocławskiej – na listę podmiotów, do których nie wolno wysyłać z Chin towarów podwójnego zastosowania (dual-use), czyli takich, które mogą służyć zarówno cywilom, jak i wojsku. Zarząd uznał, że nie będzie to miało krytycznego znaczenia dla produkcji i sprzedaży detektorów. Problem może dotknąć segmentu materiałów półprzewodnikowych: część wafli Vigo wytwarzało na podłożach z fosforku indu (InP) kupowanych w Chinach. Ten segment dał jednak w 2025 r. tylko 8,8 proc. przychodów, a spółka ma ponad roczny zapas i dostawców m.in. w Japonii i Europie.

Amunicja i drony. We wrześniu Vigo podpisało list intencyjny z Polskim Pierścieniem Amunicyjnym – chodzi o inteligentną amunicję, automatyzację fabryk amunicji wielkokalibrowej i optoelektronikę dla dronów. Kurs akcji podskoczył tego dnia o ok. 16 proc.

Rekordowe liczby. W I półroczu 2026 r. przychody wyniosły 54 mln zł (+27,4 proc. rok do roku), skorygowana EBITDA (zysk operacyjny przed amortyzacją, bez jednorazowych kosztów przejęcia) – 11,2 mln zł, a skorygowany zysk netto 3,3 mln zł wobec straty rok wcześniej. III kwartał przyniósł 34,5 mln zł przychodów, o ponad 48 proc. więcej niż rok wcześniej i najwięcej w historii. Segment przemysłowy urósł o 130 proc., wojskowy o 35 proc. Po dziewięciu miesiącach sprzedaż sięgnęła 88,5 mln zł. Portfel zamówień, czyli wartość podpisanych, a jeszcze niezrealizowanych kontraktów, wynosił na koniec sierpnia 87,5 mln zł – o 43 proc. więcej niż przed rokiem. Pełny raport kwartalny z wynikiem netto spółka opublikuje 27 listopada.

Co dalej?

Vigo nie ogłosiło, że całkiem porzuca fotonikę scaloną – wciąż prowadzi mniejsze projekty w tym obszarze, jak finansowany przez NCBR układ do komunikacji optycznej w wolnej przestrzeni (FSOC). Kierunek jest jednak jasny: zamiast budować od zera fabrykę chipów za miliard złotych, firma skaluje to, co już sprzedaje – detektory dla przemysłu i matryce dla wojska, w kraju i w USA.

Dla rynku to ruch zrozumiały: mniej ryzyka, więcej gotówki w obiegu, a popyt ze strony armii jest dziś pewniejszy niż przyszłe zamówienia od producentów elektroniki. Dla polskich ambicji półprzewodnikowych to jednak sygnał ostrzegawczy. Jeden z niewielu krajowych kandydatów na fabrykę nowej generacji chipów uznał, że nawet 430 mln zł dotacji nie równoważy ryzyka.

Spółka, która zaczynała od kilku naukowców z WAT, zatrudnia dziś ok. 200 osób. Jej detektory pracowały na Marsie. Teraz mają przede wszystkim pomagać polskiemu wojsku widzieć w ciemności.