Syn polskich emigrantów jako 19-latek zbudował rękę sterowaną myślami. Dziś obiecuje superinteligencję z Wyspy Man

Pierwszy wynalazek: ręka, która słucha myśli

Michał Prywata urodził się w Kanadzie w rodzinie polskich emigrantów. Według Crunchbase przyszedł na świat w 1991 r. w Toronto. Studiował inżynierię biomedyczną na Ryerson University (dziś Toronto Metropolitan University).

W 2011 r., jako student drugiego roku, wspólnie z Thiago Cairesem pokazał AMO Arm (Artificial Muscle-Operated Arm), czyli protezę ręki sterowaną sygnałami z mózgu. Użytkownik zakładał opaskę na głowę, która odczytywała sygnał, np. myśl „w górę”, i bezprzewodowo przesyłała go do miniaturowego komputera w protezie. Ruch zapewniały sztuczne mięśnie zasilane sprężonym powietrzem z małego zbiornika noszonego w kieszeni.

Przełom polegał na cenie i prostocie. Jak opisywał serwis Phys.org, proteza miała kosztować około jednej czwartej ceny innych funkcjonalnych protez ręki, które mogą kosztować ponad 80 tys. dolarów. Nie wymagała też skomplikowanej operacji przekierowania nerwów, która według uczelni kosztuje około 300 tys. dolarów i nie była dostępna w Kanadzie.

– Po zaledwie dziesięciu minutach ćwiczeń człowiek jest w stanie opanować sterowanie myślami – mówił wtedy Prywata, cytowany przez magazyn branżowy The O&P Edge.

Oprogramowanie powstawało przez rok, a prototyp zbudowano podczas 72-godzinnego maratonu konstrukcyjnego. Proteza wygrała konkurs inżynierski Ryerson University w 2011 r., zdobyła nagrody za innowacyjny projekt i świadomość społeczną na konkursie w Ontario i zajęła drugie miejsce w kategorii innowacyjnego projektu na ogólnokanadyjskim konkursie inżynierskim.

Bionik: od protezy do egzoszkieletu

Żeby skomercjalizować wynalazek, studenci założyli firmę Bionik Laboratories. Według dokumentów złożonych w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) Prywata jest współwynalazcą platformy ARKE. To egzoszkielet dolnej części ciała, który miał pozwolić osobom sparaliżowanym od pasa w dół i innym użytkownikom wózków inwalidzkich rehabilitować się przez chodzenie.

W kwietniu 2016 r. Bionik, notowany wtedy na amerykańskim rynku pozagiełdowym OTCQX, przejął bostońską firmę Interactive Motion Technologies, która wyrosła z badań w MIT. W zamian jej udziałowcy mieli otrzymać do 23,65 mln akcji Bionika. Dzięki transakcji firma zaczęła sprzedawać roboty InMotion do rehabilitacji osób po udarach i właśnie od tego przejęcia zaczęła generować przychody.

W 2017 r. Bionik pokazał integrację swojego egzoszkieletu z asystentem głosowym Alexa od Amazona, o czym pisały m.in. „Fortune” i IEEE Spectrum.

Nie wszystko poszło zgodnie z planem. W raporcie rocznym z 2018 r. spółka poinformowała, że ze względu na skupienie na robotach InMotion, brak dodatkowych środków i zmiany na rynku wstrzymała rozwój ARKE jako urządzenia rehabilitacyjnego. Technologię chciała wykorzystać w produkcie dla klientów indywidualnych, rozwijanym z tajwańską firmą Wistron. Według profilu na LinkedInie Prywata działał w Bioniku do stycznia 2020 r.

Phantom Space: „Henry Ford przemysłu kosmicznego”

Kolejnym krokiem były rakiety. Prywata współtworzył firmę Phantom Space z Tucson w Arizonie, razem z Jimem Cantrellem, wczesnym menedżerem SpaceX i założycielem firmy rakietowej Vector, oraz Michaelem D'Angelo. Według Wikipedii pełnił w niej funkcję CDO.

– Odkąd byłem mały, patrzyłem w gwiazdy i marzyłem o tym, żeby robić coś w przemyśle kosmicznym. Chcemy, żeby Phantom był Henrym Fordem przemysłu kosmicznego – mówił w 2021 r. w rozmowie z magazynem „Canadian Geographic”.

Pomysł polega na masowej produkcji niewielkich rakiet, które tanio wynoszą na orbitę małe satelity. Według serwisu AZ Tech Council dedykowany start rakietą Daytona miał kosztować około 4 mln dolarów.

W 2022 r. Phantom zamówił ponad 200 silników rakietowych od firmy Ursa Major. Jak podawał TechCrunch, było to największe do tamtej pory pojedyncze zamówienie tego producenta. Pierwszy lot orbitalny planowano wówczas na 2023 r. Do dziś się nie odbył. Według SpaceNews firma zebrała 37 mln dolarów finansowania (stan na marzec 2024 r.), a w lutym 2026 r. odkupiła technologię i własność intelektualną upadłej firmy Vector, żeby przyspieszyć prace nad Daytoną. Phantom zapowiada testy całych stopni rakiety w 2026 r.

Vertus: „inteligencja, która operuje miliardami”

Od 2023 r. Prywata jest współzałożycielem firmy Vertus, którą tworzy z Juliusem Franckiem i Alexandrem Fosterem. Spółka ma siedzibę w Douglas na Wyspie Man i rozwija systemy sztucznej inteligencji do inwestowania na rynkach finansowych.

Tu zaczynają się wielkie deklaracje. W opisie na LinkedInie Prywata pisze, że systemy Vertusa każdego dnia obracają miliardami dolarów kapitału, a firma buduje modele AI, które mają rywalizować z czołowymi laboratoriami świata. W styczniu 2026 r. serwis Pulse 2.0 podał, że Vertus osiągnął miliard dolarów dziennego wolumenu transakcji i zwrot na poziomie 51,15 proc. za 2025 r.

– Rynki finansowe to dopiero początek. Zbudowaliśmy AI, która nauczyła się rozumować w środowisku, gdzie błędy kosztują miliony, a decyzje zapadają w milisekundach – mówił Prywata, cytowany przez Pulse 2.0.

Tych liczb nie potwierdziły niezależne źródła. Według bazy Tracxn Vertus nie pozyskał zewnętrznego finansowania i w czerwcu 2026 r. zatrudniał 12 osób.

Vertus twierdzi na swojej stronie, że jego wyniki zostały niezależnie zaudytowane, ale nie podaje, kto przeprowadził audyt. Publikacje, którymi firma się chwali, m.in. w serwisach NY Post, GeekWire i Investing.com, to treści dostarczane przez firmy (tzw. contributor content), a nie artykuły redakcyjne. Różnią się też podawane liczby: na stronie Vertusa to 1 mld dolarów dziennego wolumenu, w tekście w NY Post ponad 500 mln dolarów.

Rośliny, które „rozmawiają”

Prywata podaje też, że od 2020 r. współtworzy firmę Agrarius. Według jego opisu na LinkedInie spółka opracowała technologię, która aktywuje uśpione mechanizmy obronne roślin bez modyfikacji genetycznej. Twierdzi, że pozwala ona uprawom lepiej znosić suszę, a nawet odwraca choroby roślin uznawane za nieuleczalne. Na stronie Vertusa firma jest opisywana jako twórca pierwszych na świecie sieci komunikacji roślin. To również deklaracje, których nie potwierdziły niezależne źródła.

Wielkie ambicje, różne wyniki

Droga Prywaty pokazuje dwie strony amerykańskiego snu. O jego pierwszym wynalazku pisały media w Kanadzie i za granicą, a proteza zdobywała nagrody na konkursach inżynierskich. Bionik przejął firmę wyrosłą z MIT i zaczął sprzedawać roboty rehabilitacyjne. Phantom Space zebrał dziesiątki milionów dolarów i zamówił setki silników.

Jednocześnie rozwój egzoszkieletu ARKE jako urządzenia rehabilitacyjnego wstrzymano, rakieta Daytona wciąż nie poleciała, a najbardziej spektakularne osiągnięcia Vertusa i Agrariusa znamy wyłącznie z deklaracji samych firm.

W wywiadzie dla „Canadian Geographic” Prywata mówił, że chce pomóc ludzkości stać się gatunkiem wieloplanetarnym. Zaczynał od protezy zbudowanej w 72 godziny, dziś mówi o rakietach i superinteligencji. Na dowody, że jego największe obietnice to coś więcej niż słowa, trzeba jeszcze poczekać.