Fundusz VC nie chce zainwestować w twoją firmę? Są inne sposoby na zdobycie pieniędzy
Polskie startupy stosunkowo łatwo znajdują inwestorów na początku swojej działalności. Znacznie trudniej zdobyć im pieniądze wtedy, gdy mają już gotowy produkt, klientów i chcą wejść na kolejne rynki.
Pokazuje to raport Vestbee za III kwartał 2026 r. Polska odpowiadała za 41 proc. wszystkich transakcji finansowania startupów w Europie Środkowo-Wschodniej, ale pozyskała tylko 15 proc. wartości inwestycji. Większość pieniędzy trafiała do młodych firm, które dopiero rozpoczynały działalność. Problem nie polega jednak wyłącznie na dostępności kapitału. Niektóre przedsiębiorstwa po prostu nie pasują do modelu działania tradycyjnych funduszy inwestujących w startupy.
Agnieszka Jórczyk, założycielka Zenergetic i doradczyni ds. finansowania wzrostu oraz transakcji kapitałowych, zwraca uwagę, że przedsiębiorcy mają do dyspozycji także inne źródła pieniędzy. Co istotne, mogą z nich korzystać również firmy, które nie planują błyskawicznego wzrostu ani sprzedaży biznesu za kilka lat.
Dlaczego fundusz VC nie chce inwestować w każdą dobrą firmę?
Fundusze venture capital, w skrócie VC, inwestują w młode przedsiębiorstwa w zamian za udziały. Liczą na to, że wybrane firmy bardzo szybko zwiększą swoją wartość, a następnie będzie można sprzedać udziały z dużym zyskiem.
Taki model wiąże się z wysokim ryzykiem. Część startupów upada, inne rozwijają się wolniej, niż zakładali inwestorzy. Fundusz liczy jednak, że sukces jednej lub kilku firm zrekompensuje straty na pozostałych inwestycjach. Dlatego inwestorzy VC najczęściej szukają przedsiębiorstw, które mają szansę zdobyć dużą część globalnego rynku.
Co jednak z firmą, która ma stabilne przychody, regularnie zarabia i chce rozwijać się stopniowo? - Nie każdy dobry i rentowny biznes jest dobrą inwestycją dla VC i nie każdy inwestor taki profil ryzyka akceptuje - podkreśla Agnieszka Jórczyk w komentarzu do raportu Vestbee.
Przykładowo firma, która tworzy oprogramowanie dla przemysłu, może od lat osiągać zyski i posiadać stałych klientów. Potrzebuje kilku milionów złotych na zatrudnienie specjalistów lub wejście na zagraniczny rynek, ale nie planuje sprzedaży przedsiębiorstwa. Taki biznes może być atrakcyjny dla prywatnego inwestora, nawet jeśli nie zainteresuje typowego funduszu VC.
Family offices. Kto stoi za tymi pieniędzmi?
Jedną z alternatyw są tzw. family offices. To firmy lub zespoły specjalistów, które zarządzają majątkami bardzo zamożnych rodzin. Ich zadaniem jest nie tylko ochrona zgromadzonego majątku, ale również jego pomnażanie. Dlatego inwestują w nieruchomości, obligacje, inne instrumenty finansowe, a także przedsiębiorstwa.
Według globalnego badania JPMorgan, na które powołuje się Agnieszka Jórczyk, family offices przeznaczają średnio 3,3 proc. swoich portfeli na inwestycje w startupy i firmy na etapie wzrostu. W przeciwieństwie do funduszy VC nie muszą jednak ograniczać się do przedsiębiorstw, które mogą osiągnąć wielomiliardowe wyceny.
Mogą zainteresować się również stabilną, rentowną spółką, która potrzebuje pieniędzy na rozwój, a jednocześnie regularnie generuje zyski. Istotna jest także różnica w sposobie zarabiania.
Fundusz VC zazwyczaj chce po kilku latach sprzedać swoje udziały w firmie. Inwestor prywatny może natomiast przez dłuższy czas czerpać korzyści z dywidend, czyli części zysku, którą przedsiębiorstwo wypłaca właścicielom. - W ich przypadku zwrot płynie stopniowo z dywidend, a nie z exitu po 5-7 latach - wyjaśnia Jórczyk.
Ekspertka odnosi się tutaj do tzw. zebr, czyli przedsiębiorstw, które koncentrują się na stabilnym wzroście i rentowności, zamiast dążyć do jak najszybszego zwiększania wartości firmy.
Nie zawsze trzeba oddawać udziały w firmie
Prywatni inwestorzy mogą również proponować różne sposoby finansowania przedsiębiorstw. Najbardziej znanym rozwiązaniem jest objęcie udziałów. Inwestor przekazuje firmie pieniądze i w zamian zostaje jej współwłaścicielem.
Nie jest to jednak jedyna możliwość. Przedsiębiorstwo może uzyskać finansowanie dłużne, czyli po prostu pożyczyć pieniądze, które później spłaci wraz z odsetkami.
Istnieją także rozwiązania, które łączą cechy pożyczki i inwestycji kapitałowej. Przykładem jest finansowanie mezzanine. W zależności od warunków umowy inwestor może otrzymywać odsetki, dodatkowe wynagrodzenie zależne od wyników firmy lub prawo do objęcia jej udziałów.
Taka elastyczność pozwala dopasować sposób finansowania do sytuacji przedsiębiorstwa.
Dla właściciela firmy różnica może być znacząca. Nie każdy chce oddawać część udziałów, a nie każde przedsiębiorstwo potrzebuje wspólnika, który będzie oczekiwał szybkiego wzrostu wartości spółki.
Prywatni inwestorzy już szukają firm w Polsce
Zdaniem Agnieszki Jórczyk polskie przedsiębiorstwa mogą liczyć na zainteresowanie prywatnego kapitału, również zagranicznego. Ekspertka, która przez blisko dekadę współzarządzała portfelem aktywów jednego z największych prywatnych inwestorów w regionie, wskazuje szczególnie na dwa obszary: sztuczną inteligencję i odnawialne źródła energii.
- Choć rzadko mówi się o tym publicznie, z moich obserwacji wynika, że Polska przyciąga takich inwestorów - również zagranicznych - m.in. w obszarze AI i energii odnawialnej - zaznacza.
Prywatni inwestorzy mogą wspierać firmy nie tylko poprzez przekazanie kapitału. Ich celem bywa także poprawa rentowności przedsiębiorstwa, pomoc w przejęciu konkurenta lub zmiana sposobu finansowania działalności.
Nie oznacza to jednak, że każdy rentowny biznes automatycznie otrzyma pieniądze. Inwestor nadal ocenia ryzyko, sytuację finansową firmy i możliwość osiągnięcia odpowiedniego zysku.
Gdzie znaleźć prywatnego inwestora?
Tutaj pojawia się problem. Rynek prywatnego kapitału jest znacznie mniej przejrzysty niż tradycyjny rynek venture capital. Fundusze VC zazwyczaj mają strony internetowe, opisują swoje inwestycje i informują, jakich startupów szukają.
W przypadku family offices oraz indywidualnych inwestorów wiele informacji pozostaje niepublicznych. Nie wszystkie transakcje trafiają do mediów czy baz danych, a właściciele kapitału często nie prowadzą otwartego naboru projektów.
Dlatego pozyskanie takiego finansowania wymaga innych kontaktów i innego sposobu przedstawienia przedsiębiorstwa. W rozmowach z funduszami VC przedsiębiorcy zwykle koncentrują się na tempie wzrostu, wielkości rynku i możliwości sprzedaży firmy w przyszłości.
Dla prywatnego inwestora równie istotne mogą być obecne zyski, przepływy pieniężne, poziom zadłużenia oraz możliwość regularnego otrzymywania pieniędzy z inwestycji.
- Tak szeroki wachlarz możliwości sprawia, że to atrakcyjna alternatywa dla spółek na etapie wzrostu - choć jej uruchomienie wymaga zupełnie innego podejścia i sieci kontaktów niż w przypadku klasycznego fundraisingu VC - podsumowuje Agnieszka Jórczyk.
Polski rynek potrzebuje pieniędzy nie tylko na nowe startupy
Dane Vestbee pokazują, że w Europie Środkowo-Wschodniej nie brakuje inwestycji na pierwszych etapach rozwoju firm. Problem pojawia się później, gdy przedsiębiorstwa potrzebują znacznie większych kwot.
Według danych Dealroom, które przywołuje Jórczyk, wśród dziesięciu najaktywniejszych inwestorów fundusze z regionu CEE odpowiadają za 90 proc. aktywności na początkowych etapach finansowania. W przypadku dużych rund, określanych jako Series B i późniejsze, ich udział spada do 10 proc.
Dlatego część przedsiębiorców szuka kapitału poza regionem, a niektórzy przenoszą tam również siedziby swoich spółek.
Jak fundusze VC zmienią polską gospodarkę
MisjąPFR Ventures jest rozbudowa w trzy do pięciu lat profesjonalnego rynku venture capital w Polsce. Jeśli to się uda, rynek ten będzie dostarczał coraz więcej pieniędzy na innowacyjne startupy, i będą to „inteligentne pieniądze”, także prywatne